Nhưng về pháp lý, liệu hội, cơ quan quản lý có quyền can thiệp vào giao dịch dân sự, quyền tài sản của hơn 1.000 chủ sở hữu khác?

Như Pháp Luật TP.HCM đã thông tin, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đã quyết định nâng mức thu phí tác quyền sản xuất băng đĩa lên gấp đôi. Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) phản ứng khá mạnh nâng giá này. Chiều 6-5, RIAV công bố RIAV sẽ làm việc với Hội Nhạc sĩ Việt Nam – cơ quan chủ quản của VCPMC về việc tăng giá tác quyền. Nếu buổi làm việc với Hội Nhạc sĩ Việt Nam không thành công, RIAV dọa sẽ viện đến cơ quan quản lý hay pháp luật can thiệp.

Vụ việc tranh chấp này là tín hiệu đáng mừng cho thấy sự tiến bộ trong lĩnh vực bảo vệ tác quyền. Tuy nhiên, về pháp lý, cách giải quyết tranh chấp có vài việc đáng bàn. Việc RIAV làm việc với cơ quan chủ quản của VCPMC là Hội Nhạc sĩ Việt Nam có phù hợp hay không? Liệu hội có quyền can thiệp vào việc giá cả tác quyền mà các nhạc sĩ ủy quyền cho VCPMC đưa ra hay không? Nếu hai bên không thương lượng được thì hướng pháp lý giải quyết sự việc sẽ như thế nào?…

Hơn 1.000 nhạc sĩ không phải hội viên

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, luật sư Nguyễn Thị Phương Hảo, Công ty Luật Hợp danh bản quyền quốc tế, cho biết “VCPMC là một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận, thực hiện quản lý tập thể đối với các quyền tác giả âm nhạc được ủy thác. VCPMC có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng… VCPMC tổ chức và hoạt động theo điều lệ của trung tâm đã được Hội Nhạc sĩ Việt Nam phê duyệt, chịu sự quản lý của hội. Tuy nhiên, những điều liên quan đến cơ cấu tổ chức nội bộ của VCPMC và biểu giá tác quyền trong điều lệ không quy định cơ quan nào có thẩm quyền. Có thể hiểu biểu giá của VCPMC do ban giám đốc ban hành sau khi đã có ý kiến của các chủ sở hữu quyền (các nhạc sĩ đã ủy quyền)”.

Theo thông tin chúng tôi được biết, hiện có hơn 1.800 nhạc sĩ ủy thác cho VCPMC thu tiền bản quyền. Trong 1.800 nhạc sĩ đó, hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam chỉ là thiểu số. Thế nên, nếu RIAV có ý định làm việc với cấp trên – tức Hội Nhạc sĩ Việt Nam để “chỉ đạo” cho VCPMC không tăng giá có thể xem là thất bại. Bởi cho dù các hội viên Hội Nhạc sĩ có ủy thác cho VCPMC đồng ý thì hơn 1.000 nhạc sĩ không phải là hội viên sẽ không chấp nhận giữ nguyên giá cũ.

Luật sư Hảo cho rằng cả VCPMC và RIAV đều là hai tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả có tư cách pháp nhân đầy đủ và độc lập với nhau. Thực tế, hai bên quan hệ với nhau ở việc sử dụng tác phẩm âm nhạc. RIAV muốn phát hành một băng, đĩa… thì phải đóng phí tác quyền cho nhạc sĩ thông qua VCPMC.

Cơ quan quản lý không phải trọng tài

Luật sư Hảo cũng chia sẻ thêm, quan hệ giữa VCPMC và RIAV không phải là quan hệ hành chính nhà nước mà thuần túy là giao dịch dân sự. “VCPMC là cơ quan quản lý tập thể, có tư cách pháp nhân và hoàn toàn độc lập nên họ có quyền ban hành biểu giá. Mục đích cuối cùng của ban hành biểu giá là bảo vệ cho thành viên của họ – là những nhạc sĩ” – luật sư Hảo nhấn mạnh.

Bởi tác phẩm âm nhạc là tài sản cá nhân, vì thế các nhạc sĩ có quyền sở hữu tài sản đó và có quyền định đoạt, giao dịch liên quan đến tài sản đó. Người có quyền quyết định giá tác quyền không phải là Hội Nhạc sĩ, cũng không phải cơ quan quản lý nhà nước mà chính là những nhạc sĩ đã ủy quyền cho VCPMC.

Một luật sư giấu tên dự đoán việc RIAV lôi cơ quan quản lý vào cuộc cũng chỉ mong có thêm người khuyên can VCPMC không tăng giá. Nhưng thực tế, VCPMC có quyền tăng giá và RIAV có quyền không sử dụng tác phẩm của các nhạc sĩ đã được ủy thác tại VCPMC.

Nếu vi phạm, tòa án sẽ giải quyết

“Trên nguyên tắc chung, không thương lượng được tức không được sử dụng. Hai bên không đàm phán được thì giao dịch không hình thành, tức không có hợp đồng ký kết. Tức người bán không bán được hàng, người mua không mua được hàng. Nếu một bên cố tình sử dụng sẽ dẫn đến hành vi tranh chấp, vi phạm bản quyền, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ… Và nơi giải quyết tranh chấp vẫn là tòa án” – luật sư Hảo nói.

Quan hệ RIAV và VCPMC là giao dịch dân sự nhưng bên trong giao dịch và tổ chức tập thể quản lý quyền tác giả và quyền liên quan này vẫn có sự quản lý nhà nước; trong đó cụ thể là Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch. Vì thế khi có khiếu nại, thắc mắc, các bên thường nộp đơn yêu cầu Cục Bản quyền tác giả đứng ra làm trọng tài.

Thực tế trong thời gian qua không ít lần những vấn đề xung đột, mâu thuẫn về giá tác quyền được đưa ra mổ xẻ trong các hội thảo chuyên ngành sở hữu trí tuệ dưới sự chủ trì của cơ quan quản lý nhà nước nhưng những ý kiến đưa ra chỉ là tư vấn. “Nhưng thực chất Cục Bản quyền tác giả là cơ quan quản lý nhà nước, chỉ có thể đứng ra giải thích, tìm tiếng nói chung giữa hai bên trong buổi đàm phán. Còn nếu không đàm phán được và một bên cứ sử dụng thì cơ quan có thẩm quyền giải quyết không phải là Cục hay Bộ mà là tòa án” – luật sư Hảo khẳng định.

( theo phapluattp.vn)

Trong số đó, những nguồn thu chủ yếu là bản quyền nhạc chuông điện thoại (9,7 tỷ đồng); từ karaoke, quán rượu, phòng trà (3,9 tỷ đồng); từ các khu vui chơi giải trí như rạp chiếu phim, vũ trường, nhà hàng, khu mua sắm (3,6 tỷ đồng); từ các trang web tải nhạc (2,5 tỷ đồng); từ hoạt động biểu diễn ca nhạc (1,9 tỷ đồng); từ các tụ điểm ca nhạc, sự kiện truyền thông và các sự kiện có cấp phép khác (411 triệu đồng).

Theo đánh giá của ông Ang Kwee Tiang, giám đốc khu vực Châu Á Thái Bình Dương của Liên minh Quốc tế các Hiệp hội Tác giả và Nhạc sĩ (CISAC) thì số tiền 32,5 tỷ đồng mà Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thu được cao hơn các cơ quan có chức năng tương tự tại Indonesia, Thái Lan và gần như tương đương với các cơ quan của Philippines.

Trong số 32,5 tỷ đồng thu được này, VCPMC đã phân phối 22,8 tỷ đồng cho các nhạc sĩ, tác giả. Theo nhạc sĩ Phó Đức Phương, có 34 nhạc sĩ nhận được trên 100 triệu đồng tiền bản quyền trong năm qua, trong đó có 3 nhạc sĩ thu được gần 250 triệu đồng. Các nhạc sĩ ở miền Bắc “thu hoạch” lớn nhất bao gồm Tường Văn, Hoàng Vân, Phạm Tuyên, Phú Quang, Nguyễn Cường, Nguyễn Hoàng Linh, An Thuyên, Văn Cao, Hồ Hoài Anh và Phó Đức Phương.

Đây là một tín hiệu rất đáng mừng, thể hiện văn hóa bản quyền của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Các số liệu nói trên đã phản ánh một điều rằng xã hội đã có sự quan tâm nhất định về vấn đề bản quyền, một vấn đề vẫn còn khá mới lạ với một nước có nền văn hóa sở hữu trí tuệ non trẻ như Việt Nam. Sự thành công của VCPMC trong năm 2010 sẽ góp phần thúc đẩy không chỉ các nhạc sỹ, mà các tác giả nói chung lên tiếng đòi lại quyền lợi của mình thông qua các tổ chức quản lý tập thể.

Khi các nhạc sỹ đòi hỏi được quyền lợi hợp lý hợp pháp của mình cũng là lúc toàn xã hội nên đánh giá một cách nghiêm túc về quyền lợi của ca sĩ, diễn viên, vũ công, nhạc công – những người biểu diễn nói chung – những người đã trực tiếp đem tác phẩm đến công chúng.

Đăng trên báo Thể Thao và Văn hóa

(TT&VH) – Sau khi Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm VN họp báo và tuyên bố sẽ kiện Nokia ra tòa vì Hiệp hội cho rằng Nokia đã vi phạm quyền liên quan đối với những sản phẩm ghi âm của họ. Thực tế Nokia đã mua những thẻ cào của nhacSo (thuộc FPT) để tặng cho khách hàng của mình chứ không trực tiếp tổ chức khai thác. Để hiểu rõ hơn vấn đề, TT&VH đã phỏng vấn luật sư Nguyễn Thị Phương Hảo, luật sư Văn phòng Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam.

* Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) cho rằng Nokia sử dụng sản phẩm thuộc quyền liên quan của mình nhưng không trả tiền, những tư liệu, chứng cứ mà RIAV thu thập được để kiện Nokia, chính là những chứng cứ về các sản phẩm mà nhacSo đang kinh doanh. Điều này có nghĩa là RIAV cũng đủ những chứng cứ để kiện nhacSo?

Điện thoại Nokia N express, thẻ chứa mã số khuyến mại, các thông tin liên quan và chi tiết tất cả các bản ghi có trên website Nokia Music là những chứng cứ mà RIAV thu thập để làm việc với Nokia cũng như cung cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng nếu hai bên không đạt được thỏa thuận hợp lý và chứng cứ này chỉ là bằng chứng chứng minh cho vụ kiện đó, nếu có.

Những vấn đề liên quan đến việc sử dụng bản ghi của nhacSo là một quan hệ khác, độc lập với mối quan hệ giữa RIAV và Nokia. Việc thu thập chứng cứ cũng như việc kiện FPT Online do Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam quyết định. Bản thân tôi chỉ là cá nhân, hơn thế tôi là luật sư tư vấn nên sẽ không thể có những tuyên bố hay khẳng định về vụ kiện FPT Online tại thời điểm này.

* Và nếu giả sử nhacSo sở hữu hợp pháp các sản phẩm ghi âm này thì cũng đồng nghĩa với việc Nokia không vi phạm bản quyền những sản phẩm ghi âm?

Với giả định đó, nếu FPT Online là chủ sở hữu quyền liên quan đối với tất cả các bản ghi âm, ghi hình trên nhacSo và website Nokia Music thì Nokia không vi phạm, vì đơn giản, chủ sở hữu có quyền được hưởng tiền bản quyền khi tổ chức, cá nhân khác khai thác, kinh doanh thương mại bản ghi và giữa họ đã có thỏa thuận được ghi nhận bằng hợp đồng.

Tuy nhiên, đây chỉ là giả định, và thực tế, tôi không cho rằng nhacSo là người “sở hữu hợp pháp” các bản ghi âm này.

Nokia đang khai thác kinh doanh thương mại bản ghi thuộc quyền quản lý quyền liên quan của RIAV, và theo quy định của Pháp luật quyền tác giả hiện hành, họ phải có nghĩa vụ thanh toán tiền cho chủ sở hữu quyền. RIAV sẽ bảo vệ quyền của những nhà sản xuất bản ghi đã ủy thác trước những tổ chức, các nhân trực tiếp xâm phạm.

Trong trường hợp Nokia được cung cấp bản ghi bởi một bên thứ ba thì bên thứ ba đó, nếu có, theo quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng sẽ trở thành bên có quyền, nghĩa vụ liên quan.

* Với tư cách là một luật sư của Văn phòng RIAV, theo bà, nhacSo đã hoạt động rất lâu nhưng tại sao đến bây giờ RIAV vẫn không đòi tiền hoặc kiện họ ra tòa mà lại kiện Nokia?

RIAV và FPT đã có một quá trình làm việc dài về việc sử dụng bản ghi thuộc quyền quản lý quyền của RIAV trên nhacSo, tuy nhiên đến nay các bên cũng chưa có bất cứ một sự thỏa thuận chính thức nào.

Trong các công văn của RIAV gửi đến các đơn vị sử dụng nói chung và FPT Online nói riêng, RIAV đều có khuyến cáo việc tôn trọng quyền và nếu các tổ chức, cá nhân sử dụng không tôn trọng và xâm phạm quyền thì RIAV có thể áp dụng các biện pháp hành chính, dân sự để bảo vệ quyền lợi của các hội viên.

* Nếu hãng sản xuất băng đĩa A bán sỉ một lượng sản phẩm (do mình quản lý quyền liên quan) cho một đại lý cấp 1, đại lý này bán lại cho đại lý cấp 2, rồi đại lý cấp 2 bán lại cho người tiêu dùng, trong quá trình này, đại lý cấp 2 không phải trả phí bản quyền thuộc quyền liên quan cho hãng sản xuất. Nếu nhacSo sở hữu quyền khai thác quyền liên quan, nhacSo bán sỉ cho Nokia để Nokia bán lại cho khách hàng (trong trường hợp hiện nay là tặng nhưng thực chất đây cũng là việc mua – bán) điều này cũng tương tự như trên có nghĩa là Nokia không phải thực hiện quyền liên quan thêm một lần nữa. Bà có ý kiến gì về vấn đề này?

Quyền tác giả – một trong những đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản, nhưng không giống những tài sản thông thường. Quyền tác giả được điều chỉnh bởi một văn bản riêng, phù hợp với đặc thù của nó. Nếu lấy tác phẩm âm nhạc hay bản ghi để minh họa cho hình ảnh bán sỉ cho đại lý cấp 1, cấp 2… có lẽ sẽ không đúng.

Nguyên tắc của quyền tác giả là nguyên tắc “người sử dụng cuối”. Tôi xin lấy một ví dụ để dễ hình dung: nếu bạn ra cửa hàng mua 1 đĩa CD gồm 10 ca khúc (bản gốc), thì không có nghĩa là bạn đương nhiên có quyền sao chép vào máy tính cá nhân và tặng những người khác hoặc sử dụng bản ghi đó trong quán cà phê mà bạn là chủ, bạn chỉ có thể sử dụng cho mục đích cá nhân. Vì việc bạn mở nhạc phục vụ cho khách hàng là hành vi khai thác kinh doanh, thương mại bản ghi và bạn phải trả tiền cho hoạt động kinh doanh đó.

* Nếu Nokia dùng những sản phẩm ghi âm phát trên loa tại các cửa hàng của họ để phục vụ cho kinh doanh và việc Nokia tặng những bản nhạc này cho khách hàng từ việc mua thẻ sử dụng của nhacSo, down load nhạc từ nhacSo, theo bà hai việc này có khác nhau không? Tại sao?

Câu trả lời chính xác nhất cho câu hỏi này nằm tại Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ và Điều 35 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP ngày 21/9/2006:

Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ: Tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo thỏa thuận cho nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình; và Điều 35 nghị định số 100/2006/NĐ-CP: Sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại là việc tổ chức, cá nhân sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm, ghi hình đã được công bố để sử dụng tại nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, siêu thị; cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, dịch vụ bưu chính, viễn thông, môi trường kỹ thuật số; trong các hoạt động du lịch, hàng không, giao thông công cộng và các hoạt động kinh doanh, thương mại khác.

Theo quy định của pháp luật, các hành vi này phải trả tiền bản quyền và quy định đã quá cụ thể.

* Xin cám ơn luật sư.

Bình Minh (thực hiện)