Quyền tài sản đối với tác phẩm

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, quyền tác giả không chỉ gắn với yếu tố tinh thần của người sáng tạo mà còn bao hàm các lợi ích kinh tế phát sinh từ tác phẩm. Trong đó, quyền tài sản đối với tác phẩm giữ vai trò đặc biệt quan trọng, điều chỉnh việc khai thác, sử dụng và chuyển giao giá trị thương mại của tác phẩm. Việc hiểu đúng và đầy đủ về quyền tài sản giúp tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động khai thác, kinh doanh, chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng tác phẩm trong thực tiễn.

Trong bài viết này, Công ty Luật CIS sẽ giới thiệu đến bạn đọc chủ đề về Quyền tài sản đối với tác phẩm.

1. Tác phẩm là gì?

Trong lĩnh vực quyền tác giả, tác phẩm được hiểu là sản phẩm sáng tạo của con người trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học, được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định. Yếu tố cốt lõi để một đối tượng được coi là tác phẩm không nằm ở giá trị nghệ thuật cao hay thấp, cũng không phụ thuộc vào mục đích thương mại, mà ở tính sáng tạo và dấu ấn cá nhân của người sáng tạo trong quá trình hình thành tác phẩm.

Tác phẩm có thể tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau như chữ viết, lời nói, hình ảnh, âm thanh, ký hiệu hoặc các hình thức thể hiện khác có thể nhận biết và sao chép được. Theo đó, tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ theo Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ bao gồm:

2. Quyền tác giả là gì?

Quyền tác giả (thường được gọi là bản quyền) là cơ chế pháp lý mà Nhà nước bảo hộ cho những ai đã (i) đầu tư tiền bạc để người khác sáng tạo, người sở hữu tác phẩm và (ii) đã trực tiếp sáng tạo ra các tác phẩm trong các lĩnh vực văn học, khoa học, nghệ thuật, cụ thể tại khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được định nghĩa là:

Như vậy, Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình trực tiếp sáng tạo ra hoặc sở hữu một cách hợp pháp. Quyền này phát sinh ngay từ thời điểm tác phẩm được hình thành và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã được công bố hay đăng ký bảo hộ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm ghi nhận, bảo vệ mối liên hệ giữa người sáng tạo với tác phẩm, đồng thời bảo đảm các lợi ích hợp pháp phát sinh từ việc khai thác tác phẩm.

Quyền tác giả bao gồm hai nhóm quyền cơ bản là quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân gắn liền với danh dự, uy tín và dấu ấn cá nhân của tác giả đối với tác phẩm, thể hiện ở việc đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn nội dung và quyết định việc công bố tác phẩm. Trong khi đó, quyền tài sản liên quan trực tiếp đến khả năng khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm thông qua các hành vi như sao chép, phân phối, biểu diễn, truyền đạt hoặc cho phép người khác sử dụng tác phẩm.

3. Quyền tài sản đối với tác phẩm là gì?

Quyền tài sản đối với tác phẩm là các độc quyền về kinh tế thuộc về chủ sở hữu quyền tác giả.

Quyền tài sản đối với tác phẩm theo khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ bao gồm các quyền được liệt kê sau đây:

Các quyền được liệt kê ở trên mang tính chất ĐỘC QUYỀN dành riêng cho chủ sở hữu quyền tác giả, nghĩa là, khi một ai đó, một tổ chức nào đó không phải chủ sở hữu quyền tác giả muốn khai thác các quyền này, theo Luật sở hữu trí tuệ, họ cần xin phép và trả cho chủ sở hữu một khoản tiền, lợi ích vật chất tương ứng, gọi là tiền bản quyền (trừ một số trường hợp ngoại lệ Luật định).

3.1 Làm tác phẩm phái sinh

Trước khi tìm hiểu về quyền làm tác phẩm phái sinh, chúng ta cần hiểu “Tác phẩm phái sinh là gì?”. Theo quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm phái sinh được định nghĩa như sau:

Như vậy, tác phẩm phái sinh là tác phẩm được tạo ra dựa trên một (số) tác phẩm có trước, có mối liên hệ chặt chẽ với tác phẩm gốc.

Quyền làm tác phẩm phái sinh được hiểu là quyền tạo ra một tác phẩm mới dựa trên tác phẩm gốc của mình bằng cách: dịch sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác.

Ví dụ: Nguyễn Nhật Ánh viết truyện “Mắt biếc” và cho phép đạo diễn Victor Vũ chuyển thể thành phim điện ảnh.

3.2 Biểu diễn tác phẩm trước công chúng

Quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng được hiểu là quyền trình bày, thể hiện tác phẩm trước khán giản bằng cách trực tiếp (như hát live, diễn kịch, nhảy múa tại sân khấu…),  hoặc gián tiếp (qua ghi âm, ghi hình có sẵn), thưởng thức tác phẩm thông qua biểu diễn, khán giả sẽ không thể tự do lựa chọn thời gian và từng phần tác phẩm (như khi tiếp cận tác phẩm thông qua quyền phát sóng, truyền đạt đến công chúng ở Mục 3.5 bên dưới đây).

Ví dụ: Ca sĩ Phan Mạnh Quỳnh sáng tác bài hát: “Anh chưa từng biết” và cho phép ca sĩ Mỹ Tâm biểu diễn ca khúc trực tiếp tại liveshow cá nhân.

3.3 Sao chép tác phẩm

Quyền sao chép tác phẩm là một trong các quyền quan trọng nhất trong nhóm quyền tài sản, gắn liền với bản chất của quyền tác giả (copyright – right to copy), theo đó, quyền sao chép được hiểu là quyền tạo ra bản sao của toàn bộ hoặc một phần tác phẩm bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, kể cả việc tạo ra bản sao dưới hình thức điện tử.

Ví dụ: Nhà xuất bản ký hợp đồng với tác giả (đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả) tiểu thuyết để xuất bản thành 1000 quyển sách.

3.4 Phân phối, nhập khẩu tác phẩm

Quyền phân phối, nhập khẩu tác phẩm được quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, cụ thể chủ sở hữu quyền tác giả có độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng thông qua bán hoặc hình thức chuyển giao quyền sở hữu khác đối với bản gốc, bản sao tác phẩm dưới dạng hữu hình (trừ các trường hợp ngoại lệ như phân phối lần tiếp theo đã được chủ sở hữu cho phép). Hiểu đơn giản, đây là quyền bán/chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm vật lý chứa đựng tác phẩm như sách, đĩa CD, …

Ví dụ: Ca sĩ phát hành album vật lý gồm các bài hát (tác phẩm âm nhạc).

3.5 Phát sóng, truyền đạt đến công chúng tác phẩm

Quyền phát sóng, truyền đạt đến công chúng tác phẩm được hiểu là quyền đưa tác phẩm đến công chúng qua vô tuyến, hữu tuyến, internet, hoặc cách mà công chúng có thể tự chọn thời gian/địa điểm để thưởng thức tác phẩm.

Ví dụ: Nhà sáng tạo nội dung đăng tải tác phẩm âm nhạc lên Spotify để người dùng có thể thưởng thức bất cứ lúc nào. Các nền tảng như Spotify phải trả bản quyền cho nghệ sĩ khi người dùng stream nhạc.

Lưu ý: cần phân biệt quyền phát sóng, truyền đạt đến công chúng tác phẩm với quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng đã phân tích theo Mục 3.2 ở trên, điểm khác biệt là công chúng có thể tự chọn thời gian/địa điểm để thưởng thức tác phẩm, trong khi đối với quyền biểu diễn tác phẩm thì công chúng không thể tự do lựa chọn thời gian và từng phần tác phẩm.

3.6 Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính

Quyền cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính được hiểu là quyền cho thuê có thời hạn đối với tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính cho một bên khác có nhu cầu khai thác tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính đó.

Ví dụ: một công ty phần mềm cho doanh nghiệp khác thuê bản quyền sử dụng phần mềm kế toán bằng cách cấp quyền thông qua key bản quyền trong một thời hạn nhất định.

Cần lưu ý, quyền cho thuê không áp dụng đối với các chương trình máy tính khi bản thân chương trình đó không phải đối tượng chính của việc cho thuê (ví dụ: cho thuê dây chuyền sản xuất có tích hợp sẵn phần mềm để vận hành)

4. Dịch vụ tư vấn bản quyền tác giả

Công ty Luật Bản quyền Quốc tế (CIS Law Firm) là Tổ chức Đại diện Sở hữu công nghiệp được chứng nhận bởi Cục Sở hữu Trí tuệ Việt Nam. Luật sư và chuyên viên của Chúng tôi đã được đào tạo chuyên sâu về Sở hữu trí tuệ từ Cục Sở hữu trí tuệ và Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), Chúng tôi có đủ năng lực và kinh nghiệm để hỗ trợ bạn tư vấn chuyên sâu về Bản quyền Tác giả:

Trên đây là bài viết “Quyền tài sản đối với tác phẩm”. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về vấn đề nêu trên hay cần tư vấn dịch vụ, bạn vui lòng liên hệ thông tin bên dưới để được tư vấn:

PHÒNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ – CIS LAW FIRM

109 Hoàng Sa, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 3911 8580 – 091 911 8580

Email: sohuutritue@cis.vn