Khi công ty cổ phần hoạt động có lợi nhuận, một trong những vấn đề mà cổ đông đặc biệt quan tâm là doanh nghiệp sẽ phân phối lợi nhuận theo hình thức nào. Trên thực tế, cổ tức không chỉ được chi trả bằng tiền mặt mà còn có thể được chia bằng cổ phiếu. Mỗi hình thức chi trả đều tạo ra những tác động khác nhau đến dòng tiền, giá trị tài sản, khả năng tích lũy cũng như quyền lợi của cổ đông trong ngắn hạn và dài hạn.
Bài viết dưới đây, Công ty Luật CIS sẽ phân tích và so sánh việc trả cổ tức bằng tiền mặt và bằng cổ phiếu dưới góc nhìn của cổ đông, từ đó giúp bạn đọc có cái nhìn rõ hơn về ưu điểm, hạn chế và đặc điểm của từng hình thức chi trả cổ tức.
MỤC LỤC BÀI VIẾT
1. Cổ tức là gì?
Khi quyết định mua cổ phiếu của một công ty, cổ đông thường kỳ vọng không chỉ vào khả năng tăng giá cổ phiếu trong tương lai mà còn vào khoản thu nhập gắn liền với kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Khoản thu nhập đó được gọi là cổ tức.
Có thể hiểu một cách đơn giản, cổ tức là phần lợi nhuận mà công ty cổ phần phân chia cho các cổ đông – những người đã góp vốn và đồng hành cùng doanh nghiệp. Khác với lãi suất ngân hàng hay khoản chênh lệch từ việc mua bán cổ phiếu, cổ tức phản ánh việc cổ đông được hưởng một phần kết quả kinh doanh của công ty.
Khoản 5 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định:
| Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác. |
Từ góc nhìn của cổ đông, cổ tức không chỉ là khoản lợi ích tài chính phát sinh từ hoạt động đầu tư mà còn phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh và chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp. Trên thực tế, pháp luật cho phép công ty cổ phần lựa chọn nhiều hình thức chi trả cổ tức khác nhau, trong đó phổ biến nhất là trả bằng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu. Mỗi hình thức sẽ mang lại những tác động khác nhau đến quyền lợi và giá trị tài sản của cổ đông.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan sau đây:
2. Chia cổ tức bằng tiền mặt là gì?
Chia cổ tức bằng tiền mặt là hình thức công ty cổ phần sử dụng tiền để thanh toán phần lợi nhuận được phân chia cho cổ đông. Trên thực tế, khoản tiền này thường được công ty chuyển trực tiếp vào tài khoản ngân hàng mà cổ đông đã đăng ký hoặc thực hiện chi trả theo phương thức khác do công ty thông báo.
Chia cổ tức bằng tiền mặt là hình thức chi trả cổ tức phổ biến và thường được nhiều cổ đông quan tâm nhất, bởi cổ đông sẽ nhận được một khoản tiền thực tế sau khi công ty hoàn tất việc thanh toán cổ tức. Đối với cổ đông, việc nhận cổ tức bằng tiền mặt đồng nghĩa với việc khoản lợi nhuận từ hoạt động đầu tư đã được hiện thực hóa và có thể chủ động sử dụng cho các nhu cầu tài chính cá nhân.
Số tiền cổ tức mà cổ đông nhận được sẽ phụ thuộc vào tỷ lệ chia cổ tức do Đại hội đồng cổ đông thông qua và số lượng cổ phần mà cổ đông sở hữu tại ngày chốt danh sách cổ đông. Vì vậy, quyền nhận cổ tức không được xác định dựa trên thời điểm cổ đông đang nắm giữ cổ phiếu, mà phụ thuộc vào việc cổ đông có tên trong danh sách cổ đông tại ngày chốt quyền hay không.
Từ góc độ đầu tư, việc công ty duy trì chính sách trả cổ tức bằng tiền mặt ổn định thường tạo cảm giác an tâm cho cổ đông, đặc biệt là những nhà đầu tư ưu tiên dòng tiền và sự ổn định trong quá trình đầu tư.
Lưu ý: Khoản cổ tức nhận bằng tiền mặt sẽ được khấu trừ thuế thu nhập cá nhân với mức 5% trước khi được chi trả cho cổ đông, và công ty sẽ có trách nhiệm kê khai, nộp thuế thay theo quy định pháp luật thuế hiện hành.
3. Chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì?
Khác với hình thức chi trả bằng tiền mặt, chia cổ tức bằng cổ phiếu là việc công ty cổ phần phát hành thêm cổ phiếu để phân phối cho các cổ đông theo tỷ lệ sở hữu hiện có. Nói cách khác, thay vì thanh toán lợi nhuận bằng tiền, công ty sử dụng chính phần vốn của mình để gia tăng số lượng cổ phần mà cổ đông đang nắm giữ.
Số lượng cổ phiếu mà cổ đông được nhận thêm sẽ phụ thuộc vào tỷ lệ chia cổ tức do Đại hội đồng cổ đông thông qua. Ví dụ, nếu công ty chia cổ tức bằng cổ phiếu theo tỷ lệ 10:1 thì cổ đông sở hữu 10 cổ phiếu sẽ được nhận thêm 01 cổ phiếu mới mà không phải thanh toán thêm tiền.
Từ góc nhìn của cổ đông, điểm khác biệt lớn nhất của hình thức này là cổ đông chưa trực tiếp nhận được dòng tiền tại thời điểm chia cổ tức. Thay vào đó, khoản lợi nhuận được giữ lại trong doanh nghiệp dưới dạng vốn, còn cổ đông được gia tăng số lượng cổ phần sở hữu. Giá trị tài sản thực tế của cổ đông trong tương lai sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp cũng như diễn biến giá cổ phiếu trên thị trường.
Đối với các cổ đông có xu hướng đầu tư dài hạn, việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu có thể được xem là một hình thức tái đầu tư vào chính doanh nghiệp mà không cần bỏ thêm vốn. Tuy nhiên, nếu muốn chuyển phần lợi ích này thành tiền mặt, cổ đông cần thực hiện chuyển nhượng số cổ phiếu được nhận thêm.
Ghi chú: Cổ đông nhận cổ tức bằng cổ phiếu thuộc đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế không phải khi cổ đông nhận thêm cổ phiếu, mà là khi cổ đông thực hiện chuyển nhượng số cổ phiếu đó. Tại thời điểm chuyển nhượng, cổ đông có thể đồng thời phát sinh hai nghĩa vụ thuế sau:
- Thuế thu nhập cá nhân từ đầu tư vốn:
Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế × Thuế suất 5%
- Thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng cổ phần:
Thuế TNCN phải nộp = Giá chuyển nhượng cổ phần từng lần × Thuế suất 0,1%
4. So sánh trả cổ tức bằng tiền mặt và bằng cổ phiếu – Góc nhìn từ cổ đông
Từ góc độ cổ đông, việc doanh nghiệp lựa chọn trả cổ tức bằng tiền mặt hay bằng cổ phiếu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, khả năng tích lũy tài sản, mức độ chủ động tài chính cũng như chiến lược đầu tư của mỗi cổ đông trong từng giai đoạn khác nhau.
| Nội dung | Bằng tiền mặt | Bằng cổ phiếu |
| Bản chất | Công ty chi tiền để phân phối lợi nhuận cho cổ đông | Công ty phát hành thêm cổ phiếu để phân phối cho cổ đông |
| Tính thanh khoản | Nhận tiền trực tiếp, có thể sử dụng ngay | Cổ đông phải bán cổ phiếu nếu muốn chuyển thành tiền |
| Nghĩa vụ thuế | Chịu thuế TNCN ngay tại thời điểm nhận cổ tức | Thuế thường phát sinh khi chuyển nhượng cổ phiếu |
| Tỷ lệ sở hữu trong công ty | Không làm thay đổi tỷ lệ sở hữu | Số lượng cổ phiếu tăng nhưng tỷ lệ sở hữu cơ bản không thay đổi |
| Khả năng tích lũy tài sản dài hạn | Lợi nhuận được hiện thực hóa ngay | Có khả năng gia tăng giá trị tài sản nếu doanh nghiệp phát triển tốt |
| Mức độ chủ động tài chính của cổ đông | Chủ động sử dụng khoản tiền nhận được | Khoản lợi ích tiếp tục gắn với hoạt động của doanh nghiệp |
| Phù hợp với nhóm cổ đông nào | Phù hợp với cổ đông ưu tiên dòng tiền ổn định | Phù hợp với cổ đông dài hạn, kỳ vọng tăng trưởng doanh nghiệp |
Nhìn từ góc độ cổ đông, không thể khẳng định hình thức trả cổ tức bằng tiền mặt hay bằng cổ phiếu là tốt hơn trong mọi trường hợp. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, phụ thuộc vào nhu cầu tài chính, khẩu vị đầu tư cũng như kỳ vọng của cổ đông đối với triển vọng phát triển của doanh nghiệp.
Đối với những cổ đông ưu tiên dòng tiền thực tế và khả năng thu hồi lợi nhuận ngay, cổ tức bằng tiền mặt thường được đánh giá cao hơn. Ngược lại, đối với các nhà đầu tư dài hạn, việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu có thể mang lại lợi ích lớn hơn nếu doanh nghiệp sử dụng hiệu quả nguồn vốn giữ lại và tiếp tục tăng trưởng trong tương lai.
5. Luật sư tư vấn doanh nghiệp
Là công ty luật chuyên cung cấp dịch vụ pháp lý cho doanh nghiệp, với đội ngũ Luật sư và chuyên viên có chuyên môn cao, nhiều kinh nghiệm, Công ty Luật CIS đã hỗ trợ hiệu quả cho nhiều cổ đông và công ty cổ phần trong việc tư vấn chính sách, quản trị pháp lý doanh nghiệp.
Trên đây là bài viết về nội dung “So sánh trả cổ tức bằng tiền mặt và bằng cổ phiếu – Góc nhìn từ cổ đông”. Nếu bạn có vướng mắc hoặc cần hỗ trợ pháp lý liên quan đến quản trị doanh nghiệp, cổ đông, cổ tức hoặc hoạt động công ty cổ phần, vui lòng liên hệ Luật sư Công ty Luật CIS theo thông tin sau:
PHÒNG PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP – CIS LAW FIRM
109 Hoàng Sa, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 028.3911.8581 – 3911.8582 – Hotline: 0916.568.101
Email: info@cis.vn
