Bảo hộ bản quyền kịch bản chương trình, gameshow – Luật sư giải đáp

Từ đầu năm 2025 đến nay, đã có hơn 30 show giải trí, chương trình truyền hình được lên sóng, trong đó phổ biến như “Anh Trai Say Hi”, “2 Ngày 1 Đêm”, “Chị Đẹp Đạp Gió”, “Mái Ấm Gia Đình Việt”, “Tổ đội 102”… đã để lại nhiều ấn tượng trong lòng công chúng khán giả.

Có thể thấy, công chúng Việt Nam trong những năm gần đây rất ưa chuộng các chương trình giải trí, truyền hình thực tế trong nước, điều này đã thúc đẩy sự sáng tạo và nhu cầu rất cao về kịch bản chương trình từ các nhà sản xuất chương trình, là cơ hội của các nhà biên kịch chuyên nghiệp lẫn freelancer.

Vấn đề bản quyền đang ngày càng trở nên cấp thiết, không chỉ để khai thác hợp pháp mà còn để chống lại những hành vi sao chép, làm nhái gây nhầm lẫn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, lợi ích của chủ sở hữu chương trình.

Trong bài viết dưới đây, Công ty Luật CIS xin giới thiệu với bạn đọc nội dung giải đáp pháp lý của Luật Sư Trần Lê Khanh, một trong những LS Bản quyền của Công ty Luật CIS, về quy định pháp luật, cách thức xác lập, bảo vệ bản quyền chương trình, gameshow trong tình hình hiện nay.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

1. Đăng ký bản quyền kịch bản chương trình, gameshow là gì?
2. Thủ tục đăng ký bản quyền kịch bản chương trình, gameshow hiện nay
3. Vì sao cần đăng ký bản quyền chương trình, gameshow?
♦ Link Youtube:

1. Đăng ký bản quyền kịch bản chương trình, gameshow là gì?

Khi nhắc đến một chương trình truyền hình, khán giả thường nghĩ ngay đến tên gọi, format, hay các nghệ sĩ tham gia. Vậy theo góc nhìn pháp lý, bản quyền kịch bản chương trình truyền hình được hiểu như thế nào và nó có vai trò quan trọng ra sao trong việc định hình một chương trình?

Luật sư trả lời:

Kịch bản chương trình truyền hình, hiểu một cách đơn giản, là tài liệu mô tả chi tiết về bối cảnh, nhân vật, lời thoại/lời dẫn, hành động, thời lượng, hướng dẫn cảnh quay, và những yếu tố cần thiết khác để ekip thực hiện, từ MC đến nghệ sĩ, tạo nên một chương trình hoàn chỉnh, ghi hình, phát sóng và thậm chí là tái sản xuất ở các kỳ hay mùa tiếp theo.

Ví dụ:

Trong chương trình “Ai Là Triệu Phú”, kịch bản định rõ format người chơi sẽ trả lời 15 câu hỏi trắc nghiệm với 4 lựa chọn, và mức tiền thưởng sẽ tăng theo từng mốc.

Với chương trình “Anh Trai Say Hi”, kịch bản lại quy định rõ các nghệ sĩ được chia thành đội, trải qua nhiều vòng thi với các thử thách về ca hát, vũ đạo, sáng tác và trình diễn, cùng với vai trò quyết định của khán giả trong việc chấm điểm.

Như vậy, kịch bản chương trình chính là yếu tố xương sống, cốt lõi, cùng với tên thương hiệu sẽ giúp công chúng nhận diện và phân biệt chương trình này với chương trình khác.

Theo quy định pháp luật sở hữu trí tuệ, kịch bản là một đối tượng tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Ngay khi tác phẩm được sáng tác và định hình xong (ví dụ, viết ra giấy hoặc lưu thành file), tác giả đã nghiễm nhiên có các quyền luật định. Những quyền này bao gồm quyền được đứng tên tác giả, quyền nhận tiền bản quyền khi tác phẩm được khai thác, sử dụng, quyền chống sao chép… Tất cả những quyền này chúng ta thường gọi chung là “bản quyền”.

Việc nộp hồ sơ đăng ký tại Cục Bản Quyền Tác Giả (thuộc Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) sẽ giúp tác giả, chủ sở hữu bản quyền có được “GCN đăng ký quyền tác giả”.

Đây là một tài liệu pháp lý cực kỳ quan trọng, ghi nhận thông tin về tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Nó giống như một “chứng minh thư” cho tác phẩm, giúp dễ dàng chứng minh quyền sở hữu bản quyền trước các đối tác, hoặc theo yêu cầu Tòa án, cơ quan chức năng để xử lý hành vi vi phạm bản quyền.

2. Thủ tục đăng ký bản quyền kịch bản chương trình, gameshow hiện nay

Thủ tục đăng ký bản quyền cho kịch bản chương trình truyền hình hiện nay được quy định như thế nào?

Luật sư trả lời:

Tác giả sẽ đăng ký bản quyền kịch bản dưới dạng “tác phẩm viết”.

Thành phần hồ sơ sẽ khác nhau, tùy vào mối quan hệ giữa tác giả và chủ sở hữu bản quyền như tác giả có phải đồng thời là chủ sở hữu bản quyền không, tác giả là nhân viên thuộc công ty sở hữu bản quyền hay thuê ngoài, có đồng tác giả hay không, có yếu tố nước ngoài hay không, v.v…

Nếu tác giả ủy quyền cho Luật sư chuyên về bản quyền thực hiện, thì thủ tục sẽ được đơn giản hóa đáng kể và khả năng được phê duyệt cao nhất, chẳng hạn như ở Công ty Luật CIS, Luật sư sẽ tham vấn đầy đủ về điều kiện bảo hộ, chỉ ra những vấn đề tiềm ẩn trong hồ sơ và hướng dẫn cách khắc phục để đảm bảo khả năng được cấp Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền là cao nhất, tránh việc mất thời gian sửa đổi, bổ sung nhiều lần.

Sau khi xác định được tính chất hồ sơ thì người đăng ký sẽ nộp ở Cục Bản Quyền tác giả.

Hồ sơ sẽ trải qua 02 bước thẩm định chính như sau:

♦ Bước 1: Kiểm tra về hình thức hồ sơ: Trong vòng 1 tháng kể từ ngày tiếp nhận.

♦ Bước 2: Xem xét cấp GCN: Trong vòng 15 ngày làm việc nếu hồ sơ đầy đủ và hợp lệ.

Mặc dù việc nộp hồ sơ đã có thể thực hiện online tại Cổng Dịch vụ công quốc gia, nhưng để kê khai đầy đủ, chính xác các thông tin được yêu cầu và nộp các tài liệu phù hợp với từng loại hồ sơ không phải là điều đơn giản, đặc biệt là với những độc giả đã lớn tuổi, chưa có tài khoản định danh điện tử hay chưa quen thao tác trên máy vi tính. Những trường hợp này lời khuyên là nên thực hiện thông qua Luật sư để tiết kiệm thời gian, công sức cho tác giả.

3. Vì sao cần đăng ký bản quyền chương trình, gameshow?

Có thể thấy vai trò của Luật sư rất cần thiết trong quá trình này. Vậy việc đăng ký bản quyền chương trình đem lại những lợi ích gì cho tác giả và chủ sở hữu bản quyền?

Luật sư trả lời:

Theo quy định của Luật, khi tác giả có Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền, tác giả sẽ không có nghĩa vụ phải chứng minh quyền tác giả thuộc về mình khi có tranh chấp. Điều này cực kỳ quan trọng, vì hãy hình dung, nếu không có Giấy chứng nhận, khi làm việc với cơ quan chức năng hay Tòa án, tác giả sẽ phải thu thập rất nhiều tài liệu, giấy tờ để chứng minh tác phẩm của mình là nguyên gốc, không sao chép của người khác, nhất là phải đảm bảo tính xác thực của các thông tin, tài liệu, giấy tờ này, đây là một quá trình tốn kém thời gian và công sức.

Ngoài ra, Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền còn mang lại rất nhiều lợi ích thực tế khác, như:

Tăng mức độ uy tín và chuyên nghiệp: Một kịch bản có Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền sẽ được các nhà đài, đối tác phát hành đánh giá cao hơn, tạo lợi thế lớn khi tác giả/ nhà sản xuất chương trình gửi kịch bản cho họ. Nó thể hiện sự nghiêm túc và chuyên nghiệp của tác giả và nhà sản xuất.
Cơ sở pháp lý vững chắc cho giao dịch: Với tác giả freelancer, đây là căn cứ pháp lý quan trọng để bạn sang nhượng lại kịch bản cho các công ty sản xuất. Đối với các công ty, Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền này là tài liệu không thể thiếu khi giao dịch, sang nhượng bản quyền chương trình với nhau.
Công cụ bảo vệ mạnh mẽ trên môi trường số: Khi chương trình được đón nhận, có hiệu quả truyền thông tốt và được khai thác nhiều lần trên các nền tảng Internet như YouTube, TikTok, Facebook thì Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền trở thành công cụ pháp lý mạnh mẽ. Nó cho phép chủ sở hữu bản quyền yêu cầu Cơ quan Nhà Nước có thẩm quyền xử lý vi phạm, hoặc nộp cho YouTube, TikTok, Facebook khi báo cáo vi phạm bản quyền và yêu cầu gỡ bỏ nội dung, hoặc chống lại các cáo buộc vi phạm từ người khác.

Như vậy, thông qua nội dung chia sẻ của Luật sư, chắc hẳn các tác giả, công ty tổ chức chương trình và bạn đọc quan tâm về chủ đề này đã có một cái nhìn tổng quan và toàn diện về bản quyền kịch bản chương trình, từ khái niệm, trình tự, thủ tục đăng ký bản quyền cho đến những lợi ích thiết thực mà nó mang lại.